Γιατί το σινάφι αγάπαγε περισσότερο τη Ρόζα...

Οι Έλληνες είναι ένας κεφάτος λαός, παρόλ' αυτά που πέρασε. Ένα μόνο μέρος των περιπετειών θά΄φτανε γιά να πετάξει στο καναβάτσο και μιά αρκούδα, αλλά τ' αυτιά των Ελλήνων δεν ιδρώνουν. Έξω καρδιά...

Οι χαιρετισμοί των μουσικών, συνθετών, τραγουδιστών/τριών και παρισταμένων στις φωνοληψίες των ρεμπέτικων, δίνουν κάποια σήματα γιά να εικάσει κανείς καταστάσεις. Οι χαιρετισμοί αμολιόνταν κυρίως γιά να φτιάξουν ατμόσφαιρα στους ακροατές/τριες των δίσκων, ν' ανεβάσουν τις πωλήσεις. Ήταν όμως κι ένας καλοδεχούμενος τρόπος γιά να δείξουν την εκτίμηση που τρέφαν αναμεταξύ τους. Ακόμα πιό γλυκά ήταν όταν αμολιόνταν απ' τον τραγουδιστή/τρια στον εαυτό του/της.

Αυτές οι δυό μεγάλες τραγουδίστριες, η Ρόζα Εσκενάζι και η Ρίτα Αμπατζή φαίνονται να ήταν τελείως διαφορετικές σαν άνθρωποι.
Η Ρόζα είχε μιά φωνή στέρεα που την έκανε ότι ήθελε. Ήταν μιά τραγουδίστρια "με τα ούλα της", όπως λέγαν. Η φωνή της "έσπαζε"(ράγιζε) σπάνια και ανέβαινε σε πολύ ψηλούς τόνους Ακούγοντας προσεκτικά τα τραγούδια της μπορεί κανείς να προσέξει κι άλλες λεπτομέρειες. Η Ρόζα ήταν σκερτσόζα, τσαχπίνα, πολύ Ανατολίτισσα, ήξερε καλά τη δουλιά (με ιώτα) της, άρεζε στο σινάφι Δίναν, σχεδόν πάντα σ' αυτήν τα τραγούδια που είχαν πιό "πιπεράτο", πιό ερωτικό(με την έννοια του αισθησιασμού) στιχουργικό περιεχόμενο. Φαίνεται ότι οι συνθέτες κι οι μουσικοί "την έβρισκαν", όπως λέμε σήμερα, μαζί της. Οι χαιρετισμοί που της πετάνε είναι παθιάρικοι, παιχνιδιάρικοι.

Λέει η Ελένη Σέμση, κόρη του Δ.Σέμση(Σαλονικιού), στο βιβλίο του Ηλία Βολιότη Καπετανάκη "Μάγκες αλήστου εποχής" (εκδ. Μετρονόμος, Αθήνα 2005, σελ. 164):

"... Από τις γυναίκες (σ.σ.τραγουδίστριες) μάλλον έλεγε ότι προτιμούσε την Ρόζα Εσκενάζυ, η μάνα μου την ζήλευε κιόλας μέχρι τα γεράματα. Πολύ τσαχπίνα, αν και ήταν μεγαλούτσικη τότε. Δουλέψανε και με την Ρίτα Αμπατζή, αλλά θαρρώ πως την θεωρούσε δεύτερη, μετά την Ρόζα".

Αν Δήμητρα Κανούλα, σύζυγος του Δημ. Σέμση και πολύ μικρότερή του στην ηλικία, ζήλευε τη Ρόζα, προφανώς υποννοείται ότι αισθανόταν απειλή από τη συνεργασία τους.

Η Ρόζα ήταν μιά στέρεα τραγουδίστρια, όπως είπαμε. Η Ρίτα Αμπατζή δίνει μιά άλλη εικόνα. 'Ηταν, κυρίως, ερμηνεύτρια και, μέσα στα πλαίσια, "απρόβλεπτη". Eίχε μιάν άλλη εξυπνάδα, αισθανόταν, ίσως με το δικό της τρόπο, απειλημένη από τη μεγάλη ανταγωνίστριά της. Οι χαιρετισμοί της ήταν πιό συγκρατημένοι, αλλά πιό φιλικοί, πιό ζεστοί, πιό τρυφεροί, αν συγκριθούν με της Ρόζας. Έχω όμως την εντύπωση ότι δεν έβγαζε αυτό τον ερωτισμό που γούσταρε το σινάφι. Δε φαίνεται να ήταν ο τύπος της διασκεδάστριας, όπως ήταν η Ρόζα. Η πιθανή θητεία της στα καφέ -αμάν και σε άλλα μαγαζιά μας είναι άγνωστη. Η Αγγελίτσα Παπάζογλου λέει πως η Ρίτα δεν τραγουδούσε πριν έρθει στην Ελλάδα το '22. Στα μετέπειτα μαγαζιά εμφανίστηκε ελάχιστα ή ευκαιριακά. Δεν ήθελε; Δε την αφήναν; Η ίδια μόνο τό'ξερε. 'Ηταν βέβαια στα πάλκα των πανηγυριών της επαρχίας, καθισμένη, αλλά αυτό είναι κάτι άλλο.

Η Ρίτα είχε εύθραυστη φωνή (βλ. Δυό επιστολές στη Ρίτα Αμπατζή (1η), 8-3/08). Τραγούδησε όλων των ειδών τα τραγούδια, αλλά δεν έβγαζε το σκέρτσο της Ρίτας και δεν είπε ούτε ένα με αισθησιακά υπονοούμενα. Οι χαιρετισμοί που της έδιναν ήταν συγκρατημένοι, χαιρετισμοί θαυμασμού αλλά, ως εκεί... Φαίνεται πως υπέβαλλε ένα σεβασμό.

Υπάρχει μιά περιρρέουσα άποψη ότι ήταν "μάγκισσα". Έχω πολλούς ενδοιασμούς γι αυτό. Νομίζω πως ήταν μιά γυναίκα έξυπνη, μιά μεγάλη ερμηνεύτρια που πέρασε από τις παρυφές του ρεμπέτικου, κρατώντας κάποια στεγανά. Αποσύρθηκε ήσυχα, όταν κατάλαβε πως η φωνή της την πρόδωσε...

Το Φροσάκι


http://youtu.be/SMHU_EC-J6Y

βλ.


http://elkibra-ritaabadzi.blogspot.com/2008/08/blog-post_28.html

Πρασατζήδες 
και λαχανάδες...( = πορτοφολάδες)

1842. Παρίσι. Κάτω από κάποια γέφυρα μαζεμένοι απόκληροι κάθε είδους κι ο "τσιρίμπασής" τους, εξασκούνται στο σούφρωμα πουγγιών. Μιά κρεμασμένη πάνινη κούκλα μ΄ένα σωρό κουδουνάκια. Πρέπει να βουτήξεις το πουγγί χωρίς ν΄ακουστεί ούτε ένα κουδουνάκι. Να γίνεις αλαφροχέρης.

Τις παραπάνω εικόνες από τα "ΚΛΑΣΣΙΚΑ ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΜΕΝΑ" Η Παναγία των Παρισίων, τις είδα γιά πρώτη φορά στην ηλικία των 8 (;) και δε τις ξέχασα ποτέ.


Πριν από δύο χρόνια στην Αθήνα, είμαι μέσα στο λεωφορείο μαζί με μιά φίλη. Κάθομαι στο τελευταίο κάθισμα, δίπλα μου δυό νέα παιδιά. "Έχε το νου σου στο κινητό σου", της ψιθυρίζω, και κρατάω σφιχτά τη τσάντα μου. Όταν κατεβαίνουμε απ΄το τρόλευ, το πορτοφόλι μου έχει κάνει φτερά, μέσα απ΄τη τσάντα. Ένα πορτοφόλι χοντρό και μεγάλο με ότι θες μέσα, ακόμα και το διαβατήριο. Το απόγεμα θα πέταγα. όλα ήρθαν πάνω κάτω...


Μετά απ΄αυτό, με τι μούτρα να σας προτείνω ν΄ακούσετε το παρακάτω τραγούδι του Μανώλη Χρυσαφάκη ( http://rebetiko.sealabs.net/forum/viewtopic.php?t=513 ) "Πάνε γιά το πράσο" (12 Δεκεμβρίου1934) HMV AO 2204, βιολί Δ. Σέμσης, τραγούδι, η υπέροχη Ρίτα Αμπατζή; Οι "αξιοπρεπείς" άνθρωποι θα με κοιτάξουν με μισό μάτι...

Ορίστε, το τραγούδι:

http://www.fileden.com/files/2008/6/6/1947074/Pane%20gia%20to%20praso%20-%20Rita.mp3


Γιά να δούμε όμως κι αλλιώς το θέμα. Τί είναι ένας πορτοφολάς; Είναι ένας ανήθικος άνθρωπος που κλέβει τους συνανθρώπους του; Αν αρκεστούμε σ΄αυτή τη χριστιανική εξήγηση, το πράγμα πλαταίνει και καλύπτει ένα ευρύτατο πλέγμα "αξιοπρεπέστατων" ανθρώπων που κάνουν ακριβώς αυτό, μόνο που δε βάζουν το χέρι τους οι ίδιοι στη τσέπη μας. Χρησιμοποιούν άλλους, κομψότερους τρόπους γιά να μας αλαφρώσουν το πορτοφόλι. Μιλάω τώρα γιά εμπόρους (κατά κύριο λόγο), γιατρούς, εισαγωγείς αυτοκινήτων και, πάει λέγοντας. Τα παραδείγματα δεν έχουν τέλος.


Βέβαια, δε το πάω λάου-λάου να καθαγιάσω τους πορτοφολάδες. Το να σου πάρουν το πορτοφόλι είναι ένα χτύπημα κάτω απ΄τη κοιλιά. Δε σου παίρνουν μόνο τα λεφτά, αλλά και όλα τα άλλα πολύτιμα που έχεις. Και μόνο η διαδικασία, το τρέξιμο και οι χαμένες ώρες γιά να ξαναβγάλεις δημόσια έγγραφα κλπ,, αρκεί γιά να σε αφήσει άπνου. Δυστυχώς, η συνήθεια που υπήρχε στο σινάφι να κρατούν το χρήμα και να πετάν κάπου το πορτοφόλι με τα υπόλοιπα, τείνει να εκλείψει.


Όμως, οι πορτοφολάδες είναι λίγοι (ευτυχώς), ενώ οι "άλλοι" είναι πάμπολλοι. Όλη η κοινωνία είναι, λίγο-πολύ, αναμειγμένη στην κοροϊδία και στο αλάφρωμα του πορτοφολιού. Από χημικούς τροφίμων που εφευρίσκουν νέους τρόπους στο ψεύτισμα των συστατικών, από διαφημιστές, από φωτιστές των super markets που, με ειδικές λάμπες, κάνουν τα τρόφιμα να φαίνονται ελκυστικά, μέχρι...χάος.


Ε, τώρα που είπα λίγα, δε ντρέπομαι να κατεβάσω ένα ακόμα γλυκό τραγούδι, πάλι του Μ. Χρυσαφάκη, τραγουδισμένο από τη Ρόζα Εσκενάζι, με τίτλο "Ο καυγάς γιά το πετσί" ( = πορτοφόλι)

Εδώ είναι το τραγούδι :

http://www.fileden.com/files/2008/6/6/1947074/O%20kavgas%20gia%20to%20petsi%20-%20Roza%201934.mp3



Παραθέτω και τις λέξεις που μπορεί να αγνοείτε...

1. πρασατζής = πορτοφολάς
2. φερμάρω = κοιτάζω, κόβω κίνηση, ελέγχω, προσέχω, κρυφοκοιτάζω, ελλοχεύω, καραδοκώ, ορμάω, κάνω το πρώτο βήμα σε περίπτωση κλοπής : ” στον καθρέφτη όλο κοιτάζεις και μπανίζεις (βλ.λ.) και φερμάρεις ””εγώ πρώτος θα φερμάρω, Νότη, να σε αβαντάρω ” (βλ.λ.)2 απειλώ με όπλο, επιτίθεμαι, την πέφτω (σε κάποιον) : [#] α. « Είχαν γίνει πολλά τέτοια περιστατικά με Δόκιμους, όπως ακούγαμε, τους οποίους φέρμαραν οι κακοποιοί του Πειραιώς (!) ” / β. « - Αυτή τη στιγμή σ’ έχω φερμάρει μ’ ένα πιστόλι κάτω απ’ το τραπέζι…» (περιγραφή του Δ. Γκόγκου Μπαγιαντέρα – « Μπαγιαντέρας» , Χατζηδουλής Κ.)
3. αβαντάρω = (σ΄αυτή την περίπτωση) υποστηρίζω, κάνω πλάτες, καλύπτω κάποιον την ώρα της «δουλιάς» (πχ. διάρρηξη, κλέψιμο πορτοφολιού κλπ.)
4. φτιάχνω/στήνω μηχανή, [N]( = στήνω κόλπο)
5. ρέφα η, ουσ.[+] (απο τη γλώσσα των χαρτοπαικτών) μερτικό, προμήθεια απο παράνομο κέρδος
6. τούφα η, ουσ.[Α][N] φυλακή (βλ.λ.) : ”γιά (ή…) στην τούφα θα πεθάνω, για (ή...) εσένα θα ξεκάνω ” (βλ.λ.)πετάω στη τούφα, [+]( = χώνω στη φυλακή) : ” τα λαγονικά ( = αστυνομικοί της Δίωξης) αμίλητα σ’ αρπάνε και στην τούφα σε πετάνε”
7. πετσί το, ουσ.[Ν] δερμάτινο πορτοφόλι
   

* οι εξηγήσεις προέρχονται από το "Λεξικό του Ρεμπέτικου" που θα κυκλοφορήσει σύντομα